Kara deliğin beslenme anı ilk kez görüntülendi

Çin'in Einstein Probe teleskobu, orta kütleli bir kara deliğin beyaz cüce yıldızı parçalayıp yuttuğu anı tespit etti. Bu keşif, evrenin en güçlü patlamalarından biri olarak kayda geçti.

Gökbilimciler, evrenin en uç ve gizemli süreçlerinden birine dair eşine az rastlanır bir bakış açısı kazandı. 2 Temmuz 2025 tarihinde, Çin Bilimler Akademisi Ulusal Astronomi Gözlemevleri (NAOC) bünyesindeki Einstein Probe (EP) uzay teleskobu, rutin taramaları sırasında olağanüstü parlaklıkta bir X-ışını kaynağı keşfetti. EP250702a adı verilen bu geçici kaynak, parlaklığındaki ani değişimle dünya genelindeki gözlemevlerini teyakkuza geçirdi.EN GÜÇLÜ ANLIK PATLAMALARINDAN BİRİYapılan analizler, bu sinyalin orta kütleli bir kara deliğin, bir beyaz cüce yıldızı gelgit kuvvetleriyle parçalayıp içine çektiği o kritik anı yakaladığını ortaya koydu. İlk sinyalden yaklaşık 15 saat sonra kaynak, dramatik bir şekilde parlayarak yaklaşık 3x1049 erg s-1 tepe parlaklığına ulaştı. Bu muazzam enerji çıkışı, olayı evrende şimdiye kadar gözlemlenen en güçlü anlık patlamalar arasına yerleştirdi.ISTAKOZ GÖZÜ TEKNOLOJİSİYLE KESİNTİSİZ TAKİPBu tarihi keşif, EP teleskobunun devrim niteliğindeki ‘ıstakoz gözü’ mikro gözenekli optik teknolojisini kullanan Geniş Alan X-ışını Teleskobu (WXT) sayesinde mümkün oldu. Sistem, gama ışını patlamasından bir gün önce sürekli X-ışını emisyonu kaydederek sıradan olmayan bir süreci önceden haber verdi. WXT tarafından sağlanan hassas koordinatlar sayesinde, dünya çapındaki büyük teleskoplar hızla harekete geçerek kaynağın uzak bir galaksinin dış bölgelerindeki konumunu doğruladı. Takip X-ışını Teleskobu (FXT) ise 20 gün içinde parlaklığın 100 bin kattan fazla azaldığını ve emisyonun yüksek enerjili durumdan düşük enerjili duruma geçtiğini belgeledi.KÜRESEL BİLİMSEL İŞ BİRLİĞİ VE STRATEJİK ÖNEMScience Bulletin dergisinde kapak makalesi olarak yayınlanan çalışma; Çin, Hong Kong ve uluslararası araştırma kurumlarının ortak başarısı olarak kayda geçti. Hong Kong Üniversitesi (HKU) ekibi, veri yorumlama ve teorik modellemede kritik bir rol üstlendi. Profesör Dai Lixin, beyaz cüce-orta kütleli kara delik modelinin, gözlemlenen hızlı evrimi ve aşırı enerji üretimini en doğal şekilde açıklayan tek teori olduğunu vurguladı. Uzmanlar, bu keşfin Çin'in evrenin en uç anlarını yakalayan ilk ülke olma yeteneğini ve uluslararası astronomik araştırmalardaki belirleyici rolünü kanıtladığını ifade ediyor.KARA DELİKLERİN BÜYÜME SIRRI ÇÖZÜLÜYOREğer bu olay kesin olarak doğrulanırsa, orta kütleli bir kara deliğin beyaz cüceyi parçalayıp göreceli bir jet ürettiğine dair ilk doğrudan kanıt sağlanmış olacak. Bu keşif, uzun zamandır aranan ‘orta kütleli kara delik’ popülasyonuna ışık tutacak. Ayrıca kara deliklerin nasıl büyüdüğünü, kompakt yıldızların nihai kaderini ve ortaya çıkan ‘çoklu mesajlı astronomi’ alanını incelemek için bilim dünyasına yepyeni kapılar açacak.