Anadolu’nun çini tarihi yeniden canlanıyor

Anadolu’nun binlerce yıllık çini geleneği, dünyanın farklı ülkelerindeki müzelerde sergilenerek, artık bir dünya mirası haline geldi. Çini sanatçısı Nur Makal ve öğrencileri ‘Köklerden Kubbelere: Çininin Hikayesi’ sergisiyle bu topraklarda doğmuş ve dünyaya ilham olmuş çini replikalarıyla çininin tarihi serüvenini günümüze taşıyor.

ANADOLU’da doğup dünyaya kök salan çini geleneğinin en temel motivasyonunun ‘süreç’ olduğunu ifade eden geleneksel çini sanatçısı Nur Makal, “Çini başlı başına sabrı öğrenme yolculuğu olarak kişileri eğitiyor” diyor. Anadolu’nun bu köklü mirasının artık dünyaya mal olduğunu belirten Makal, “Çini ile hemhal olmak toprakla buluşmayı da beraberinde getirdiği için aslında öze dönüşün anahtarı da diyebiliriz” diyor. Makal, Yeni Camii Hünkar Kasrı’nın haziran ayı konuğu olan ‘Köklerden Kubbelere: Çininin Hikayesi’ sergisi hakkında İstanbul Ticaret’in sorularını yanıtladı. DÜNYANIN FARKLI BÖLGELERİNDE Köklerden Kubbelere bize ne anlatıyor? Sergide yer alan eserlerin önemli bir kısmı, bugün dünyanın farklı müzelerinde bulunan çinilerin replikalarından oluşuyor. Bu eserler aslında bu topraklarda doğmuş, burada üretilmiş ve zaman içinde farklı ülkelere gitmiş eserler. Biz de öğrencilerimizle birlikte onların hikâyelerini yeniden görünür kılmak istedik. ‘Kökler’ bu eserlerin ait olduğu kültürel mirası ve çıkış noktasını, ‘Kubbeler’ ise çini sanatının mimaride ulaştığı görkemi simgeliyor. Bu düşünceyle sergimizin ana çekirdeğini oluşturduk.HİKAYELERİ AKTARMAK Sergilerde yer alan eserler aslında başlı başına bir hikaye değil mi? Aslında sergiyi canlı tutan kaynağın bu hikayeler olduğunu söyleyebiliriz. Yalnızca bakıp geçtiğimiz birer tablo olmanın ötesine geçince kalbi atıyor o serginin. Tabii hikayeyi duymak isteyenler için. Ben uzun yıllar restorasyon alanında çalıştım ve restorasyonunu yaptığım çinilerin hikayelerini öne çıkarmak istedim.  Restorasyon sırasında birçok esere dokunma fırsatı buldum. Ancak zamanla sadece onları onarmanın değil, hikayelerini de anlatmanın önemli olduğunu fark ettim. Bugün bunu öğrencilerimle birlikte açtığımız sergi sayesinde başardığımızı düşünüyorum. Eserlerin arkasındaki hikayeyi, hikayeye talip olanların göreceğine inanıyorum. GEÇMİŞE AİT DEĞİL Buradan ziyaretçilerin heybesine ne koyarak ayrılmasını istersiniz?Bu sergiyi oluştururken temel motivasyonum özellikle burada yer alan 31 öğrencimin bu projeye, bu sergiye inanması, emek vermesi, benden daha çok bu projeye sahip çıkmaları oldu. Ziyaretçilerin buradan; kültürel mirasın yalnızca geçmişe ait olmadığı, geçmişten bize ulaşan eserlerin onları anlamaya ve yaşatmaya devam ettiğimiz sürece bizlerle temas halinde olacağı bilgisini alarak ayrılmalarını temenni ediyorum. Ziyaretçilerimizin çini sanatına ve altındaki emeğe daha bilinçli bir gözle bakmaları en büyük dileğim. ASLINA UYGUN YAPIM Çini biraz da süreci gözlemlemek değil mi? Sergiyi oluştururken en çok neyi gözlememek sizi heyecanlandırdı?Beni en çok heyecanlandıran şeylerden biri, öğrencilerimin büyük ebatlı panoları parça parça tamamladıkça eserin yavaş yavaş ortaya çıkışını görmekti. Bu panolar Topkapı Sarayı’nda eksik parçaları olan panolar ve biz bunları yeniden aslına uygun şekliyle yorumlayarak günümüze kazandırmak istedik; çok heyecanlı bir süreçti. SABIRA GİDEN YOL Siz hem serginin küratörü hem de çini sanatı hocasısınız. Hem sergi sürecinde hem genel anlamda çini yolculuğunun öğrencilerinize kazanımını nasıl gözlemliyorsunuz? Çini, insan hayatına sabır, disiplin, odaklanma gibi çok temel değerler kazandırıyor. Çünkü bu sanat aceleye gelmeyen, süreç isteyen bir üretim biçimi. Öğrencilerim yetişkin bireyler ve farkındalıkları zaten yüksek kişiler. Aralarında aceleci olan kişilerin ise daha sabırlı ve daha dikkatli süreci yönetebildiklerini gözlemlediğim zamanlar oldu. Süreçte kalma hali insanın yolculuğunu başlı başına etkileyen bir hal. YENİ NESLİN İLGİSİ Sabır dedik, yeni nesil nasıl yaklaşıyor çini sanatına?Yeni neslin çiniye ilgisi var ama sabır gerektiren süreçlerde biraz zorlanabiliyorlar. Ben öğrencilerime çiniyi tanıtırken onları sürecin içine adım adım dahil ederek çininin bir sonuç değil, bir süreç sanatı olduğunu göstermeye çalışıyorum sadece. Bu eşiği aşanlar ilerleme kaydedebiliyor.