Sulak alan kaybı küresel ekonomiyi tehdit ediyor: Yıllık 39 trilyon dolarlık risk

Dünya genelinde hızla süren sulak alan kaybı, ekosistemlerin yanı sıra küresel ekonomi üzerinde de ciddi bir tehdit oluşturuyor. Her yıl yaklaşık 39 trilyon dolar değerinde fayda sağlayan sulak alanların yılda ortalama yüzde 0,52 oranında yok olması, uzun vadeli ekonomik ve toplumsal maliyetleri artırıyor.

Gezegenin en fazla tehdit altında bulunan ekosistemleri arasında yer alan sulak alanlar, su güvenliğinden gıda üretimine, iklim değişikliğiyle mücadeleden biyolojik çeşitliliğe kadar kritik işlevler üstleniyor. Ancak yayımlanan raporlar, bu alanlardaki kaybın alarm verici boyutlara ulaştığını ortaya koyuyor.DÜNYA SULAK ALANLAR GÜNÜ VE RAMSAR SÖZLEŞMESİSulak alanlara yönelik farkındalığı artırmak amacıyla her yıl 2 Şubat’ta “Dünya Sulak Alanlar Günü” kutlanıyor. 1997’den bu yana anılan bu gün, Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 30 Ağustos 2021 tarihli kararıyla resmen ilan edildi.“Ramsar Sözleşmesi” olarak bilinen Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi ise 2 Şubat 1971’de İran’ın Ramsar kentinde imzalanarak 1975’te yürürlüğe girdi. Sözleşme, bugün 172 taraf ülkeyi sulak alanların korunması ve akılcı yönetimi konusunda yükümlü kılıyor.DÜNYA GENELİNDE RAMSAR ALANLARISözleşmeye taraf ülkelerdeki kıyı ve iç sulak alanlar “Ramsar alanı” olarak adlandırılıyor. Dünya genelinde 2 bin 500’den fazla Ramsar alanı bulunurken, bu alanlar toplamda yaklaşık 2,5 milyon kilometrekarelik bir yüz ölçümünü kapsıyor.Avustralya’daki Cobourg Yarımadası, 1974’te dünyanın ilk Ramsar alanı olarak belirlendi. Brezilya, 267 bin kilometrekareyle en geniş Ramsar alanlarına sahip ülke olurken, Bolivya yaklaşık 148 bin kilometrekareyle ikinci sırada yer alıyor. Kanada, Çad, Kongo ve Rusya Federasyonu da 100 bin kilometrekarenin üzerinde sulak alan yüz ölçümüne sahip ülkeler arasında bulunuyor. Sözleşmeye 1994’te taraf olan Türkiye ise 14 Ramsar alanına sahip.SULAK ALAN KAYIPLARI ALARM VERİYOR“Dünya Sulak Alanlar Günü” kapsamında yayımlanan Ramsar raporuna göre, 1970’ten bu yana dünya genelindeki sulak alanların en az yüzde 22’si kaybedildi. Kayıpların başlıca nedenleri arasında tarım alanlarının genişletilmesi, plansız kentleşme, sanayi faaliyetleri, baraj ve yol yapımı ile iklim değişikliği yer alıyor.Raporda, sulak alanların değerinin yeterince dikkate alınmadığı vurgulanarak, korunma, restorasyon ve finansman mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çekildi. Mevcut kayıpların devam etmesi halinde 2050 yılına kadar dünya genelindeki sulak alanların yüzde 20’sinin daha yok olabileceği öngörüldü.EKONOMİK VE EKOLOJİK DEĞERİ 39 TRİLYON DOLARRaporda, sulak alanların dünya genelinde yıllık yaklaşık 39 trilyon dolar değerinde fayda sağladığı belirtildi. Bu değer; iklim düzenleme, su filtrasyonu, selden korunma, gıda üretimi ve geçim kaynakları gibi hayati hizmetleri kapsıyor. Mevcut sulak alanların yaklaşık yüzde 25’inin ise ekolojik açıdan kötü durumda olduğu ifade edildi.SULAK ALANLARIN KRİTİK ROLÜDünya kara yüzeyinin yaklaşık yüzde 6’sını oluşturan sulak alanlar, bitki ve hayvan türlerinin yaklaşık yüzde 40’ına yaşam alanı sunuyor. Sel ve kuraklık riskini azaltan tampon işlevleri ve yüksek karbon tutma kapasiteleri sayesinde iklim değişikliğiyle mücadelede de önemli bir rol üstleniyor.Uzmanlar, sulak alanların korunmasının gıda güvenliği, biyolojik çeşitlilik ve ekonomik istikrar açısından kritik öneme sahip olduğunu vurgularken, bu alanlara yapılacak yatırımların “ortak geleceğe yatırım” anlamına geldiğine dikkat çekiyor.