Fatih döneminden gelen miras sürüyor: Gümüş el sanatları atölyelerinin merkezi Büyük Yeni Han

1763'te inşa edilen ve geçmişte sarraflar ile Emniyet Sandığı'na ev sahipliği yapan tarihi Büyük Yeni Han, günümüzde bünyesindeki 320 dükkan ve 640 kişilik istihdam kapasitesiyle gümüş el sanatlarının merkezi haline gelerek; ABD, Rusya ve Körfez ülkeleri başta olmak üzere dünya genelindeki sanatseverlerin ve turistlerin ilgisini çekmeyi sürdürüyor.

Osmanlı döneminde uzun süre sarraflar tarafından kullanılan ve yaklaşık 300 yıllık geçmişe sahip Büyük Yeni Han, şimdilerde gümüş el sanatları atölyelerinin merkezi haline geldi.Büyük Yeni Han'ın 18. yüzyılın ikinci yarısında Sultan 3. Mustafa tarafından vakıflarına gelir sağlamak üzere 1763'te yaptırıldığı biliniyor.Osmanlı döneminde sarraflara ev sahipliği yapan Büyük Yeni Han, ayrıca 1868 ve 1984 yılları arasında geçim sıkıntısı çekenlerin mallarını tefecilere kaptırmasını önlemek amaçlı faaliyet gösteren Emniyet Sandığı'nın da ilk merkezi olarak görev yaptı.Mimarisine zarar vermeyen işlerde kullanılan, muntazam, temiz bir iş ve ticaret merkezi durumunda olan han, 2000'li yılların başından itibaren gümüş el sanatları atölyeleri ve tekstilcilere ev sahipliği yapmaya başladı."GÜMÜŞ EL SANATLARININ MERKEZİ HALİNE GELDİ" Gümüş Eşya El Sanatkarları Derneği Başkanı Şahin Karaman, gümüş el sanatlarının çok eski tarihe dayandığını belirterek, "1453'te Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u fethinden sonra Anadolu ve Batı ustalarını Topkapı Sarayı'na getirip orada yerleştirdikten sonra bu sanatkarlar çoğaldı. Akabinde Kapalıçarşı'nın etrafındaki hanlar bölgesine yayılmışlar." dedi.Karaman, gümüş el sanatları mesleğini geçmişte icra edenlerin, Kalcılar, Pastırmacı ve Yaldızlı gibi farklı hanlarda faaliyet gösterdiğini dile getirdi.Söz konusu hanların uzun yıllar sonra başka meslek dallarına ev sahipliği yaptığını, bundan dolayı sektörün faaliyet gösterdiği hanların değiştiğini kaydeden Karaman, "Gümüş el sanatları ustaları artık Büyük Yeni Han'a geldi. Şu an gümüş el sanatlarının merkezi haline geldi. 6 ayrı branştan 70'e yakın atölyemiz faaliyet gösteriyor." diye konuştu.Karaman, sektörde ajur, sıvama ve kakmacılık gibi birçok tekniğin kullanıldığını, buna bağlı olarak da söz konusu ustaların handa toplanmasının sektör açısından olumlu olduğunu aktardı.Sektörün kakma tekniğinde Anadolu motifleri uyguladığını ifade eden Karaman, şu değerlendirmelerde bulundu:"Geleneksel Türk motiflerini uyguluyoruz. Bizim kültürümüzün motifleri ayrıdır. Avrupa'daki çeşitli inanç gruplarına yapılan objeler farklıdır. Bebek maması için kaşık, yemek sofrası için çatal, bıçak, sofra, supla, sürahi, bardak gibi aklınıza gelecek bütün objeler var. Sadece evlerde kullanılan 100'den fazla ürün çeşidi yapıyoruz.""HEM USTALARI TANITIYORUZ HEM DE TARİHİ DOKUYA BİR ŞEYLER KATMIŞ OLUYORUZ" Şahin Karaman, Büyük Yeni Han'a turistlerin ilgisinin yoğun olduğunu belirterek, gerek yerli turistlerin gerekse yabancı turistlerin rehberler eşliğinde hana sık sık geldiğini ifade etti.Hanın tarihi olduğu için turistlerin ilgisini çektiğini vurgulayan Karaman, "Yer yer atölyelerin içine de girerek çekimler yaparlar. (Esnaf olarak) İnsanlar buradan geçerken içeride ne olduğunu bilsin diye her bir ustanın atölyesinin yanında çalışma esnasında çekilmiş fotoğraflarını astık. Hem ustaları tanıtıyoruz hem de tarihi dokuya bir şeyler katmış oluyoruz." şeklinde konuştu.Karaman, Büyük Yeni Han'ın en üst katında kuyumcular, tekstilciler ve gümüş objecilerin sıvama tekniğinde kullandığı kalıpları yapan dükkanın olduğunu, alt katlarda ise el sanatları ve çeşitli sektörlerden depoların olduğunu belirtti.Han boyunca dış cephede de farklı sektörlerden esnafın olduğunu dile getiren Karaman, "Handa 320 dükkan var. Bir dükkanda ortalama 2 kişinin çalıştığını tahmin ediyorum. En az 640 kişiye istihdam sağlandığını düşünüyorum." dedi.“SANATSEVERLER, ÖZEL BİR OBJE İSTERSE BİZLERİ ZİYARET EDİYOR” Karaman, hem turistlerin tarihe duydukları ilgi hem de sanat için hanı tercih etmesi dolayısıyla çeşitli ülkelere ihracat yaptıklarını vurgulayarak, "Rusların kullandığı özel ürünler var. Kafkas Bölgesi, Azerbaycan gibi ülkelere çalışıyoruz. Onlara gümüş semaverler yapıyoruz. Sanatseverler özel bir obje isterse bizleri ziyaret ediyor. Siparişini veriyor ve özel olarak yapıyoruz." diye konuştu.ABD'li turistlerin daha çok gümüş yemek takımı, sürahi, bardak, peçetelik ve şamdan gibi evlerde kullanılan ürünlere rağbet gösterdiğini söyleyen Karaman, hanın restore edildiği takdirde daha fazla turist çekeceğini ve daha fazla ürün satılabileceğini kaydetti.Karaman, hanın dizi ve filmlerde de kullanıldığını dile getirerek, "Bütün tarihi hanlara büyük ilgi var. Bizim Büyük Yeni Han daha ön planda. Dizilerde ve sosyal medyada tanıtıldı. Burada bayağı dizi çekildi ve hala hafta sonları dizi çekimleri devam ediyor, talep de çok." açıklamasında bulundu.Türkiye'de geleneksel el sanatlarında önemli yeri olan baston işçiliğini de sürdürdüklerini ifade eden Karaman, "Mozaik, pırlanta mıhlama, kakma tekniği gibi ekipler yer aldı. Toplamda 2 yılın sonunda 19 parçalık bir mücevher, hikayesi olan baston meydana getirdik." bilgisini verdi."KATAR EMİRİ'NİN EŞİNE YÜZLERCE PARÇALIK ÇATAL, KAŞIK, BIÇAK SETİ YAPTIK" Dini liderlerden iş insanlarına ve devlet büyüklerine kadar birçok kişiye el işlemesi gümüş el sanatı icra eden usta Aruş Taş ise 1971'den bu yana bölgede sanatını icra ettiğini söyledi.Taş, yaptığı ürünlerin hepsinin yerli olduğunu, artık Büyük Yeni Han'da üretime devam ettiğini belirterek, "Eskiden gelen müşterilerin yüzde 80'i yabancıydı. Kalaycı Han'da iken büyükelçiler, başkonsoloslar özel olarak gelirlerdi. Buraya da turistler geliyor. Almanya'dan, ABD'den, Rusya'dan, İran'dan, Suudi Arabistan'dan, Dubai'den birçok turist geliyor. Katar Emiri'nin eşine yüzlerce parçalık çatal, kaşık, bıçak seti yaptık." ifadelerini kullandı.Yapılan ürünlerde Anadolu'dan ve Avrupa'dan motiflerin olduğunu aktaran Taş, çeşitli dinlerin liderlerine de yerli olarak üretilen gümüş ürünlerinden yaptığını söyledi.